Hamamın Tarihi Geçmişi

0
508

Hamam Nedir?

Özel bir düzene bağlı bir şekilde kolay bir şekilde ısıtılan sıcak ve soğuk su seçenekleri ile, yıkanma amacı ile kullanılan yapılara Hamam denir. Hamamın geçmiş tarihi Antik Romalılar’a kadar uzandığı bilgisi tarih kaynaklarında yer almaktadır.


Erken Dönem Hamam Yapılarının Benzerliği:

Erken dönemde yapılan Hellen banyo yapılarında olsun, Roma imparatorluk döneminde var olan kompleks hamamlarında olsun, hypokaust sistemi uygulamaları prensipte aynı çalışma düzeneği ve sistemine sahip olduğundan genel terminolojisinde bunlarda farklılık ortaya çıkmaz.


Roma İmparatorluk Döneminde Ortaya Çıkan Farklı Hamam Yapıları:

Özellikle Roma imparatorluğu zamanında ortaya çıkmış olan gelişkin planlar, mekan içindeki bölümlerde farklılıklar ortaya koymuş ve erken örneklerde olmayan bu gibi kısımlar da terminolojideki tek farklılık olarak ortaya çıkmıştır.

Burada terminoloji, özellikle üzerinde yoğunlaşılan hypokaust sistemi nedeni ile 2 farklı bölümde, ısıtmanın yapıldığı taban altı yani ‘alt yapı’, taban üzerindeki asıl yıkanma bölümleri ise ‘üst yapı’ olarak ayrılarak incelenmiştir.


1 – Yeni Hamam Planlarındaki Alt Yapı Bölümü:

Genel olarak hypokaust uygulaması şekli;
Bu sistemde ısınmış gazın döşeme altında oluşturulmuş bir alt yapıda dolaşım şeklini sağlayarak, hamam içinde ısıtmayı sağlayan sistem biçimidir.

Özele inildiği zamanda ise bu sistem; İçinde bulundurduğu mimari eleman yapıları, çeşitli odalarda elde edilmek istenen farklı sıcaklık oranlarına bağlı olarak geliştirilen, suyun ısıtılmasının da aynı sistem içinde sağlanması ile bir mühendislik gelişmesi olarak görülen bir sistemdir.

Bu sistem içerisinde kullanılan çalışma prensip şekli ise fazlaca karmaşık olmamasına rağmen, elemanlar arası çalışma uyumunun doğru kavranmasıyla kolay bir şekilde anlaşılabilmektedir.


Hamam Mimarisinde Külhan Kullanımı:

Hypokaust sisteminin başlangıç noktası olarak, baca gazının odun yakılarak ısıtıldığı yer ‘külhan’ olarak kabul edilebilir. Külhan bir ocak olarak yapılmakta ve hamamın büyüklüğüne göre sayısı ve boyutları değişmekteydi. Külhan sisteminde ısınan baca gazının hamam altındaki bölümlere kadar ulaşmasını sağlayan, genelde kemer mimarisi ile yapılmasına karşın farklı uygulamaları da görülen kanal sistemine ise ‘praefurnium‘ adı verilir.


Praefurnium Kanal Sistemi:

Praefurniumdan gelen ısınmış baca gazı, tabanı destekleyen ve sıcak havanın dolaşımı için alt yapının ana taşıyıcıları hükmünde olan, simetrik bir şekilde dizilmiş ‘pilae’ ismi verilen dikmeler arasında dolaşmaktadır.

Pilaelar, genel olarak ısıya dayanıklı tuğlaların arasına ‘argillacum capilo ‘ tanımı yapılan harç koyularak üst üste dizilmesiyle, bazı örneklerde ise tamamen kemer mimarisi ile oluşturulmuş olabilmektedir.


Pilaelerin Oturduğu Ana Zemin ‘Solum’:

Pilaelerin oturduğu ana zemin ‘solum‘ adını taşır ve solumu oluşturmak için kullanılan büyük boyutlu zemin tuğlalarının her birine ‘tegulis sesqui pedalibus‘ adı verilir.

Tabanın alt tarafında dolaşımını sürdüren baca gazı daha sonra farklı bir mimari ile oluşturulan duvar ısıtma sistemine doğru ilerleyip gider. Burada baca gazının duvar içinde dolaşımını sağlayan tuğla dizileri mevcuttur. Bu tuğlalardan her birine ‘tibuli‘ ismi verilir.


2 – Yeni Hamam Planlarındaki Üst Yapı Bölümü:

Roma imparatorluk dönemi içerisinde hamamlarında meydana gelen gelişmeler sonucunda, hamam içerisinde genelde farklı derecelerde ısıtılmış ve farklı kullanım amaçlarına yönelik olarak yapılmış olan bir takım oda dizileri, hamamların üst yapısını oluşturmaktadır.

Bu mekenlardan kısım olarak tanımı yapılacak olan bölüm ‘apodyterium‘, yani hamama gelenlerin soyunma odası olarak kullandıkları mekana denir. Apodyteriumdan sonra gelen oda veya birkaç oda dizisinden oluşan bölüm ‘tepidarium‘; çok fazla ısıtılmayan ve genelde ılıklık bölümü olarak tabir edilen mekandır.


Hamamın Sıcak Su Banyosu Yapılan Bölümü:

Tepidariumdan sonra geçilen bölüm ise, genelde hamamın büyük salonu görüntüsüne sahip ve içinde sıcak su havuzlarının bulunduğu ‘caldarium‘; yani hamamın sıcak su banyosu yapılan bir bölümüdür.

Bu bölümde ayrıca yağ masajı gibi Roma banyo geleneklerine bağlı olan yıkanma gelenekleri uygulanmakta olup, bu özelliğin her Roma hamamında olmamakla birlikte, bir çoğunun içinde yer alan ‘sudatorium‘ veya ‘cocanicum’ olarak adlandırılan bölüm ise; günümüz saunalarına benzer yapıda olan ve buharla ter banyosunun yapıldığı yer olarak tabir edilebilir.


Hamamın En Son Kısmı ‘Frigidarium’:

Hamamın en son kısmı hiçbir ısıtma tertibat ve özelliğine sahip olmayan ve genel olarak içinde bir soğuk su havuzunun yer aldığı ‘frigidarium‘ isimli soğukluk bölümüdür. Bazı hamam yapılarında ise frigidarium içinde, soğuk su havuzu dışında bahçelere yapılan açık havuzlarda bulunur ve bu havuzlara ‘natatio‘ ismi verilirdi.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here