Stres Nedir?

0
319

Stres Ne Anlama Gelir?

İnsan vücudunun doğuştan var olan bazı mekanizmaları vardır ki, bunlar dışarıdan gelecek olan stres tepkimelerine karşı vücudu koruma görevi üstlenmektedir. Oluşan bu stresler aşırı soğuk veya aşırı sıcak gibileri olabilmekle beraber veya olması yakın bir tehlike gibi, duygusal olabilmektedir.

Vücudun strese karşı koyduğu tepkiye “adaptasyon” denir. Adaptasyon sinir sistemini ve iç salgı bezleri sistemini içine alan çok kompleks bir mekanizma türüdür. Bu adaptasyon modelleri stresin karakteristiğine göre veya kişinin karakter yapısına göre değişmektedir. Genellikle, fiziki strese adaptasyon tepkisi fiziki olabilmektedir. Duygusal bir strese ise adaptasyon tepkisi hem psikolojik, hem de fiziki olabilmektedir. Bu son gelen tepkimeler duygusal bir karakter yapısı taşımaktadır. Bunlar; korku, hiddet ve nefret gibi.

Meydana Gelen Fiziki Stres Tepkileri Hangileridir?

Bunların en önemli olanlarından biri, ani veya ciddi olan bir yaralanmaya gelen tepkilerdir. Vücut böyle bir yaralanma olayına şok gibi genel bir cevapla tepki gösterme güdüsüne sahiptir. Bu durumda vücuttaki kan en gerekli olan bölgelere eşit bir şekilde dağıtılmaktadır. Ancak, birçok adaptasyon mekanizmaları gibi, şokun fazla süre devam etmesine müsaade edilirse, bu oluşan durum koruma mekanizması olma yeteneklerini kaybetmekte ve bu durum ölümle sonuçlanabilmektedir.

Fiziki strese karşı bir başka genel fiziki adaptasyon tepkisi alerji tepkisidir. Alerjik tepki, saman nezlesi, astım veya ültiker şeklinde olsun, vücudun, örneğin pollen gibi, yabancı bir maddeye karşı kendini korunma tepki çeşifidir. Ancak, oluşan bu korunma tepkisi “fazla şiddetli bir tepki olursa, (bronş astımı gibi) onu meydana gelen stresten daha zararlı olabilmektedir.

Duygusal Stres Tepkileri Nelerdir?

Bir fiziki stres (pollen gibi) fizik bir tepki astımı tahrik edebilirken, aynen psikolojik bir stres (beklenen tehlike) psikolojik bir tepkiye neden olabilir (korku). Bu korkuya karşı adaptasyon tepkisi biyolojik bakımdan kişiyi tehlikeye karşı daha iyi bir şekilde hazırlamak görevini üstlenmektedir. Böylece, tehlike ile karşı karşıya kalınınca, böbreküstü bezleri bazı ifrazat yaparak vücudu strese karşı daha dayanıklı bir duruma getirmektedir. Ancak, korkunun psikolojik elemanları o kadar yoğun olabilir ki, kişiyi tamamen kudretsiz hale düşürebilir ve bu arada fiziki elemanlar, çok uzun süre devam ettikleri hallerde gerçek fiziki hastalığa neden olmaktadırlar. Bazı Doktorlar, bu psikolojik streslerden ileri gelen hastalıklara psikomatik hastalıklar adını vermektedirler.

Stres mekanizmasının İnsan Sağlığına Etkisi Nedir?

Stres tepkilerinin bazıları sağlık için önemli ve gerekli olan tepkilerdir. Örnek verecek olursak; saman nezlesi hastaları için o kadar rahatsız edici olan alerjik tepki, bazı hastalıklara muafiyet getiren mekanizmanın aynısıdır. Ya doğrudan doğruya teşhir olarak (insan kızamığa bir kez yakalanır) veya aşı yoluyla (çocuk felci aşısı)gibi. Buna benzer olarak, her hangi fiziki bir hastalıkta, vücut, böbreküstü bezlerinin ifraz ettiği bazı özel hormonlarla hastalığa karşı mücadele etmektedir. Bu durum aynen Doktorun hastalığa karşı mücadele için hastaya ilaç vermesi gibi bir durumdur.

Fiziki Hastalıklarda Stres Mekanizmasının Üstlendiği Rol Nedir?

Bozulan adaptasyon tepkileri, abartmalı hareketleri veya normalin dışında hareketli oldukları vakit, asıl hastalığa neden olabilecekleri sanılmaktadır. Yukarıda da belirtildiği gibi, alerji yanlış bir yol almış, fiziki bir adaptasyon tepkisi haline gelme ihtimali yüksektir. Birçok Doktor yüksek kan basıncının fazla hareketli hale gelmiş olan duygusal adaptasyon tepkisinden ileri gelebileceğine inancına varmışlardır. İnsan heyecanlandığı vakit, kan basıncı yükselmekte ve daha fazla etki alanında kalabilmektedir. Ancak, bu heyecanı uzun süre eğer devam ederse, yüksek kan basıncı sabit kalır ve fiziki yoldan hastalanabilir. Bunun dışında, bazı hastalıklarda, adaptasyon organları bitap düşmüş gibi hareket ederler. Örneğin böbreküstü bezleri yetersiz miktarda hormon (kortizon) elde eder. Bu gibi hallerde vücut noksan ve kusurlu tepkiler gösterebilmektedir. Artrit veya kolit gibi hastalıklar buna bağlı olarak gelişebilir. Bu gibi hallerde böbreküstü bezleri hormonlarının (kortizon)  belirmesiyle hasta normal haline hayat yaşantısına dönebilir.

Sağlık Yönünden Stres Tepkisi Zararlı Mı?, Yoksa Yararlı Mıdır?

Bu durum stresin şiddetine ve adaptasyon tepkisinin yoğunluna bağlıdır. Aslında, stres tepkisi yararlı bir tepkimedir. Çünkü kendi kendine korunmanın biyolojik bir sistemidir. Ancak, adaptasyon sistemi fazla hareketli veya tüketici olursa, gerçek fiziki veya akli hastalıklara yol açabilmektedir.

Adaptasyon Hastalıkları Hangileridir?

Devamlı bir şekilde kronik strese maruz kalmakla meydana gelen hastalıklar Çeşididir.

Psikomatik Düzensizlikler ile Stres Mekanizmalarının İlişkisi Nelerdir?

Birçok doktor psikomatik düzensizliklerin, uzun süre devam eden duygusal gerginliklerin fiziki sonuçları olduğuna inanmaktadırlar. Yüksek kan basıncı, hazım yolu ülseri, tiroid bezinin fazla çalışması gibi hastalıklar bu kategoriye girmektedirler. Arterit, kolit ve aileni gibi başka hastalıkların bitkinlik dolayısıyla adaptasyon sisteminin yetersiz çalışmasından ileri gelmekte olduğu da tıp adamları tarafından bu görüş benimsenmektedir.

Yaşlanmada Stresin Rolü Nedir?

Birçok bilim araştırmacıları yaşlanmanın insan vücudunun sürekli olarak ve büyük ölçüde tahriklere maruz kalmasından ileri gelmekte olduğunun inancındadırlar. Örnek verirsek; vücutta damarların sertleşmesi, uzun süre devam etmekte olan yüksek kan basıncı ve şekerden ileri gelebilmektedir; bunların ikisi de adaptasyon tepkileri olabilmektedirler.

Özellikle iç salgı bezleri yaşantıda çok kez meydana gelen stres ve gerginliklerden bitkin hale gelme eğilimini etkili bir biçimde göstermektedirler. Bunların yetersiz derecede çalışması yaşlanma halini hızlandırmaktadır. Bu durumdan anlaşıldığı üzere, yaşam hayatını uzatmak için, her çeşit stresten kaçınılması gerekmektedir.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here